حسن پيرنيا ( مشير الدوله ) و عباس اقبال آشتيانى
مقدمه 45
تاريخ ايران از آغاز تا انقراض سلسله قاجاريه ( فارسى )
ايران و بالاخره عهد چهارم از ابتداى مشروطيّت تا امروز امتداد مييابد تاريخ قديم ايران نيز بدورههائى تقسيم شده : اول دورهء مادى دوم دورهء اول پارسى سوم دوره مقدونى و سلوكي چهارم دورهء پارتى پنجم دوره دوم پارسى تاريخ اين عهد طولانى را كه تقريبا شامل چهارده قرن است به دو طرز ميتوان بيان كرد : اول - موافق نوشتههاى مورّخين خارجه و كتيبههائى كه از شاهان هخامنشى و ساسانى مانده و كتب مذهبى و غيرمذهبى آريانهاى ايرانى و مسكوكات و نتيجه حفريّاتى كه در جاهاى تاريخى ممالك قديمه آسيا و افريقا و غيره شده و مستقيما يا بطور غيرمستقيم مسائلى را روشن كرده دوم - موافق داستانهائى كه از عهد قديم از نسل به نسل رسيده تا در زمان ساسانيان جمعآورى شده و در قرون اسلامى موضوع مصنّفاتى گرديده كه معروفترين آنها شاهكار حكيم ابو القاسم فردوسى طوسى است معلوم است كه مدارك نوع اول از حيث صحت و تحقّق بمراتب برترى دارد در صورتى كه داستانهاى مذكور چون در مدّت قرون عديده بطور شفاهى از نسل به نسل گذشته بتدريج شاخ و برگهائى بر آن افزودهاند و ( فاقد صحّت تاريخى و تحقّق گشته زيرا چهبسا وقايع زمانيكه به زمان ديگر منتسب نموده و اسامى اشخاصيكه از يك دوره بدوره ديگر بردهاند و از همه اينها گذشته ) چه بسيار از وقايع مهمّ و شاهان بزرگ كه به كلى نسيا منسيا شدهاند و هيچ اثرى از آنها در داستانها نمانده بنابراين روشن است كه بايد اساس تاريخ عهد قديم ايران را براى رعايت صحّت بر مدارك نوع اول قرار داد و پس از آن داستانها را هم بخاطر آورد تا شايد بتوان از مقايسه آنها با تاريخ يك نوع كلّيّاتى استنباط كرد « 1 » راجع بمدارك نوع اول بايد گفت كه تا زمانيكه خاورشناسان به خواندن
--> ( 1 ) - اشخاصى كه مايل بمقايسه باشند مىتوانند از جمله بكتاب « داستانهاى ايران قديم » رجوع نمايند